มุมมองที่เปรียบ “ท้าวแชร์เป็นเหมือนหุ้นตัวหนึ่ง” และลูกแชร์คือผู้ร่วมลงทุน เป็นการเปรียบเทียบที่เห็นภาพพฤติกรรมศาสตร์ทางการเงินชัดเจนมากครับ เพราะในความเป็นจริง ท้าวแชร์ทำหน้าที่เหมือน “บริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุน (บลจ.) ขนาดจิ๋ว” ที่อาศัย “ความน่าเชื่อถือส่วนบุคคล” (Personal Trust) เป็นสินทรัพย์หลักในการดึงดูดเงินทุน
ถ้าเรามองแบบนี้ ตัว “ตลาดวงแชร์” ในปัจจุบัน และแนวทางการพัฒนาในอนาคตจะมีลักษณะและช่องทางที่ปรับปรุงให้ดีขึ้นได้ดังนี้ครับ
๑. สภาพ “ตลาดวงแชร์” ในปัจจุบัน: ตลาดที่พึ่งพา “แต้มบุญ” และไร้สภาพคล่อง
หากวิเคราะห์ตามโครงสร้างตลาดการเงิน ตลาดวงแชร์ในปัจจุบันจัดอยู่ในกลุ่ม Over-the-Counter (OTC) ภายนอกระบบแบบดิบ ๆ ซึ่งมีลักษณะเฉพาะตัวดังนี้:
- เป็นตลาดปิดที่ไร้มาตรฐานคัดกรอง (Information Asymmetry): แตกต่างจากตลาดหุ้นที่มี กลต. คอยตรวจงบการเงิน แต่ตลาดวงแชร์ใช้เพียง “ความสนิท” หรือ “โปรไฟล์ในโซเชียล” เป็นตัวตั้ง ลูกแชร์ไม่มีทางรู้เลยว่าท้าวแชร์แอบไปเปิดซ้อนกี่วง หรือลูกแชร์คนอื่นมีหนี้ท่วมหัวมาจากไหน
- เป็นสินทรัพย์ที่ไม่มีสภาพคล่อง (No Liquidity): เมื่อคุณเอาเงินเข้าไปในวงแชร์แล้ว คุณไม่สามารถ “ขายเปลี่ยนมือ” หรือถอนตัวกลางคันได้เหมือนหุ้น ทางเลือกมีแค่ ๒ ทาง คือทนส่งต่อจนจบ หรือยอมทิ้งเงินต้นแล้วเดินจากไป
- ความเสี่ยงแบบกระจุกตัว (Concentration Risk): ในตลาดหุ้น หากบริษัทหนึ่งล้ม หุ้นตัวอื่นยังอยู่ แต่ในวงแชร์ ถ้าระบบ “ดอกตาม” มีคนเปียแล้วเบี้ยวหนี้หนีหายไปเพียง ๑–๒ คน หรือท้าวแชร์ล้ม ละลาย หรือหนี วงแชร์ทั้งหมดจะกลายเป็นศูนย์ทันที (Systemic Collapse)
๒. แนวทางการเปลี่ยนแปลง “ตลาดวงแชร์” ให้ดีขึ้นในอนาคต
ในอนาคต สังคมไทยไม่สามารถสั่งห้ามคนเล่นแชร์ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ เพราะมันตอบโจทย์อินไซต์ชาวบ้านที่ธนาคารเข้าไม่ถึง แต่เราสามารถ "เปลี่ยนระบบความเชื่อใจแบบดิบ ๆ ให้กลายเป็นระบบดิจิทัลที่มีโครงสร้างปลอดภัย" ได้ผ่านแนวทางเหล่านี้ครับ:
โครงสร้างตลาดแชร์ในอนาคต (The Future of Shared Finance)
๑) การเปลี่ยนผ่านสู่ Peer-to-Peer (P2P) Lending และ Smart Contract
- แนวคิด: เปลี่ยนจาก “ท้าวแชร์ที่เป็นบุคคล” มาเป็น “โปรแกรมบล็อกเชน (Smart Contract)” หรือแพลตฟอร์มตัวกลางที่ได้รับอนุญาต
- ระบบทำงาน: ลูกแชร์ทุกคนโอนเงินเข้าบัญชีกองกลางส่วนกลาง ระบบจะทำการประมูล (เปียแชร์) ผ่านแอปพลิเคชันโดยอัตโนมัติ เมื่อมีผู้ชนะ ระบบจะโอนเงินให้ทันที และผูกระบบหักเงินอัตโนมัติ (Auto-Debit) จากบัญชีเงินเดือนหรือรายได้ของผู้เปียในงวดถัดไป วิธีนี้จะ "ตัดตัวตนของท้าวแชร์ออกไป" ลดปัญหาท้าวแชร์หอบเงินหนีได้ ๑๐๐%
๒) ระบบ Credit Scoring สำหรับวงแชร์สาธารณะ
- แนวคิด: วงแชร์นอกเหนือจากครอบครัวควรมีการเชื่อมโยงข้อมูลเครดิตอย่างง่าย
- ระบบทำงาน: พัฒนาแอปพลิเคชันวงแชร์ที่ผูกกับฐานข้อมูลพฤติกรรมทางการเงิน (เช่น ประวัติการชำระค่าน้ำ ค่าไฟ หรือประวัติการเล่นแชร์วงก่อน ๆ) ลูกแชร์คนไหนส่งตรงเวลา “แต้มเครดิต” จะสูง สามารถเข้าร่วมวงที่ใหญ่ขึ้นได้ ส่วนใครที่มีประวัติส่งเล้าหรือเคยเบี้ยว ระบบจะบล็อกไม่ให้เข้าวง เพื่อปกป้องผู้ร่วมลงทุนคนอื่น
๓) การแปลงสิทธิ์แชร์ให้มีสภาพคล่อง (Tokenization of Share Slot)
- แนวคิด: เพิ่มทางออกให้คนส่งแชร์ไม่ไหว แทนที่จะต้องทิ้งวง
- ระบบทำงาน: หากลูกแชร์ส่งไปแล้ว ๑๐ งวด เกิดขาดสภาพคล่องกะทันหัน ในอนาคตควรมีระบบที่สามารถ “ขายสิทธิ์มือแชร์” นั้นให้คนอื่นมารับช่วงส่งต่อได้ในราคาลดหย่อน (Discount) เหมือนการขายเปลี่ยนมือหุ้นกู้ ทำให้เงินไม่จมและลดอัตราการทิ้งวงแชร์
การปรับเปลี่ยนกระบวนการคิดและนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยตรวจสอบ จะทำให้วัฒนธรรมการหมุนเงินแบบดั้งเดิมของไทยเติบโตไปข้างหน้าได้อย่างปลอดภัย ไม่กลายเป็นเครื่องมือทำลายความสัมพันธ์ในครอบครัวเหมือนที่ผ่านมาครับ

